"گفتمان"
رفراندم  و
نافرمانی
مدنی

محمد
پروین

پیش
گفتار:

در
نوشته ای تحت
عنوان
"رفراندم
اصلاح
طلبان حکومتی
برای گدائی
کردن تغییر
قانون اساسی"
محتوای
رفراندم و
استفاده از
اَن بعنوان یک
راه کار مورد
بحث و انتقاد
قرار گرفت(۱) .
متعاقب این
نوشته، دکتر
ملکی گفتگوئی
را با خسرو شمیرانی
انجام داد  که طی
اَن
در هر دو
مورد، محتوا
و راه کار، توضیحاتی
داده بود که
روشنگر بسیاری
از واقعیاتی
است که از  متن
رفراندم هم
قابل استنتاج
هست ولی حامیان
رفراندم
انکار میکنند.

برخورد
دکتر ملکی  در
مورد به رای
گذاشتن  جدائی
دین از دولت،
در مقاله دیگری  نقد شد (۲).  در این
نوشته، من با
توجه به  بخش دیگری
از گفتگوئی
که او با خسرو
شمیرانی
انجام داده،
و در پیک ایران
منعکس شده،
نظرات او را
در مورد
رفراندم بعنوان
یک راه
کارمورد بحث
قرارخواهم
داد.

ـــــــــــــــــــــــ

دکترملکی
این ایراد را
که طراحان
رفراندم قصد
تغییر قانون
اساسی موجود
را دارند رد میکند
و میگوید هدف
فراخوان،
تدوین قانون
اساسی نوین و
تعیین نظام
دلخواه است.
البته بعدا
خواهیم دید
که این قانون
اساسی نوین
مورد نظر ملکی
بر چه پایه ای
استوار است.
منتها بگذارید
ببینیم  او در
مورد
رفراندم
بعنوان یک
راه کار چه
نظری دارد.
ملکی میگوید  " برای
کسب اَزادی
وعدالت سه
راه بیشتر
وجود ندارد:

۱- تغییر
از راه خشونت

۲- تغییر
درون
ساختارهای
موجود

۳-
مراجعه به
اَرای مردم "

او سپس
ادامه میدهد
که:

" طریق
اول به وضوح
از جانب
جوانان و
بخصوس
دانشجویان
مردود
شناخته شده
است. مردم ایران
دیگر نمی
خواهند به
خونریزی و
خشونت متوسل
شوند.
شيوه دوم 8
سال تجربه شد
و ديديم كه
نميشود. "

" پس تنها
راه باقی
مانده همان
طريق مسالمت آميز
مراجعه به
آراي مردم
است. مردم
بايد امكان
انتخاب ميان
همه ي اشكال
موجود را
داشته باشند.
اگر مردم
گفتند كه
جمهوري
اسلامي
ميخواهند،
پس اين رژيم
بماند....

خلاصه
سخن اينكه
هدف، طرح
گفتمان رفراندوم
بوده است که
بخوبی رو به
گسترش است.
الان مرحله ي
بحث و تبادل
نظر است.
گزينش با
مردم خواهد
بود.".

ملکی
چنین ادامه میدهد
که:

"نكته
بسيار حائز
اهميت اينكه
ما نميگوييم
نظام كنوني
بيايد
رفراندوم
انجام دهد
همانگونه كه
تمام
انتخابات
ديگر را
انجام داده
است. خير! شكلي
كه مد نظر ما
است پيش
نيازهايي
دارد: ‌اولا
همه تفكرها
از چپ تا راست
از مذهبي تا
غيرمذهبي و
ضدمذهبي
بايد آزاد
باشند. بايد
همه ي
روزنامه ها
آزاد باشند.
بايد همه
زندانيان
سياسي و
عقيدتي آزاد
بشوند،
رسانه هاي
گروهي بايد
به طور عادلانه
در اختيار
تمام گروهها
قرار بگيرد.
همانطور كه
نظام جمهوري
اسلامي
امكان
تبليغات براي
خود دارد يك
گروه كه به
نظام لائيك و
ضد جمهوري
اسلامي،
جمهوري
دمكراتيك،
نظام سلطنتي
و . . . معتقد ‌است
بايد امكان
بيان نظر
داشته باشد.
زماني كه اين
پروسه انجام
شد، و تمامي
مردم در
جريان تمامي
افكار قرار
گرفتند، سپس
زيرنظر
سازمانهاي
بين المللي و
زير نظر
احزابي كه
بدون
محدوديت از
آزادي عمل
كامل برخوردار
هستند،
انتخاباتي
كاملا آزاد
صورت ميگيرد،
که طي آن مردم
به نظام مورد
نظر و قانون
اساسي
دلخواه خود
راي خواهند
داد. البته
براي اين
موضوعات
مراحل پيشين
ديگري، مثل
تشكيل مجلس
موسسان و
غيره نياز
است كه
درباره راهكارهاي
مشخص آنها
هنوز بايد
بحث و گفت و گو
صورت بگيرد. و
اين كار يك
نفر و دو نفر
نيست. راهكارها
توسط طيف
وسيع
متفكران
ايراني در
درون و برون
كشور بررسي و
گزيده
خواهند شد. از
ما راهكارهاي
مشخص مراحل
عمل كار
خواسته
ميشود. ما چه
كاره هستيم
كه راهكار
نشان دهيم."

ملکی
در این گفتگو
دو نکته را
بروشنی بیان
کرده است.

۱-
انجام
رفراندم  با شرایطی
که او بر میشمرد
و راه کاری که
پیشنهاد میکند
تعلیق به
محال میشود و
نتیجتا این
رژیم اسلامی
خواهد بود که
هر زمان که
تشخیص دهد
قادر به
کنترل
رفراندم
هست، اَنرا
با ترفندهای
خاص خود
برگزار
خواهد کرد .

۲- علیرغم
همه تکذیب ها
و مغلطه بازیها،
عدم طرح جدائی
دین از حکومت
را در
رفراندم از این
زاویه که باید
به رای مردم
گذاشته شود
تائید میکند.
این نظر در
نوشته دیگری
نقد شده است. (۲).

ملکی
جای علت و
معلول را
دانسته یا
ندانسته عوض
میکند. یا خود
سردرگم است و یا
اینکه میخواهد
سردرگمی ایجاد
کند. او ابتدا
رفراندم را
به عنوان
بهترین  روش
برای کسب
اَزادی و
عدالت بر میگزیند
و سپس میگوید
که برای اینکه  این
رفراندم با
موفقیت
برگزار شود،
باید پیش شرط
هائی وجود
داشته باشد و
سپس همه
اَزادیهائی
را که قرار
است رفراندم
بوجود
اَورد،
بعنوان پیش
شرط های لازم
برای تحقق
اَن ردیف میکند!

او
ابتدا
رفراندم را
بعنوان راه
کار در کنار دو
بدیل دیگر
قرار میدهد و
سپس میگوید
ارائه راه
کارها
بمنظور ایجاد
شرایط لازم
برای انجام
رفراندم ( که
بنا به قول
خودشان همان
اهداف خود
رفراندم
هستند!) کار یکی
دو نفر نیست و
احتیاج به طیف
وسیع
متفکران
دارد. و بعد هم
میگوید
منظور ما از
رفراندم یک
"گفتمان" است
و چندین بار این
را تکرار میکند
و ما را به این
نتیجه گیری میرساند
که "گفتمان
رفراندم" شیوه
برگزیده ایشان
برای کسب
آزادی و
عدالت میباشد.
واقعا که باید
به این منطق
کوبنده اَفرین
گفت!

تا
اَنجائیکه
ما میدانیم،
تغییر سیستم
های حکومتی
از دو طریق
اَزمایش شده
است:

۱- روشی
که از سلاح
اَتشین و مرگ
زا استفاده میکند

۲- روشی
که ازسلاحهای
غیر اَتشین
نظیر
نافرمانی
مدنی بهره میجوید.

جین
شارپ متخصص مبارزات
بدور از
خشونت، ۱۹۸ شیوه
را در مورد
نافرمانی
مدنی مورد
بحث قرار
داده است (۳).
رفراندم یکی
از شیوه هائیست
که در شرایطی
خاص، هنگامی
که نافرمانی
های مدنی
توانسته اند
بسیاری از
اهرم های
قدرت رژیم را
سلب کنند و
جنبش اَزادی
خواهی موفق
به جلب حمایت
جهانی و تحریم
همه جانبه رژیم
شده، و راه
چاره زیادی
برای رژیم
باقی نمانده
است، ممکن
است بتواند
تحقق یابد.

شاید
قبل از اینکه
بحث در مورد
ملکی را
ادامه دهم بی
مناسبت
نباشد که ببینیم
، یکی دیگر از
طراحان اصلی
فراخوان،
اَقای
سازگارا در
مورد شیوه
تحقق
رفراندم به بی-بی-سی-لندن
چه میگوید:

بی-بی-سی: اجرای همه
پرسی زیر
نظارت
سازمانها و
مجامع بین
المللی تا چه
حد امکان پذیر
است؟

سازگارا:

اول توضیح
بدهم که
منظورم از
نظارت بین
المللی،
دخالت نیروهای
بیگانه نیست.
می دانیم که
نهادهای بین
المللی نقش
بسیار
گسترده ای در
جهان امروز
دارند. به نظر
من نظارت بین
المللی از این
جهت ضرورت
دارد تا همه
پرسی به صورت
آرام و درست و
بيطرفانه
انجام بگیرد
و از تقلب در
آن جلوگیری
شود. اگر نظام یا
سران حاکمیت
به این خواست
عمومی و منطقی
تن ندادند،
من پیشنهاد
کرده ام که
مردم به شیوه
مقاومت مدنی
دست بزنند. یعنی
با مبارزه
مسالمت آمیز
خود سران را
وادارند که
به خواست
مردم تن دهند.

بی-بی-سی: می
توانید تعریفی
کاربردی از
نافرمانی
مردمی یا
مقاومت مدنی
ارائه دهید؟

سازگارا:

بگذارید میان
نافرمانی و
مقاومت فرق
بگذاریم. ما
در کشورمان
مشکل
قانونگریزی
داریم و در
تمام جوانب
زندگی با گریز
مردم از قوانین
و مقررات
روبروایم. پس
بهتر است برای
جلوگیری از
سوء تفاهم،
از اصطلاح
مقاومت
استفاده کنیم.
بالاترین
حربه ای که من
در این شیوه
در نظر دارم،
اعتصاب است
که باید
حتماً به شیوه
مسالمت آمیز
صورت بگیرد.
مبارزه
خشونت آمیز
همواره به
خشونت
متقابل و
نظام
اقتدارگرای
دیگری می
انجامد.
بنابرین
مقاومت مدنی
باید از
خشونت پرهیز
کند.

اَقای
سازگارا
برخورد منطقی
تری به
رفراندم
دارد و
بدنبال ایجاد
پیش شرط هائی
که خود از
اهداف
رفراندم
هستند نمی
باشد. ایشان میگوید
اگر رژیم با
خواست
رفراندم موافقت
نکرد، ما
بدون اَنکه
قانون گریزی
کنیم،
در همان
چارچوب قوانین
خود رژیم، با
شیوه های که
بهترست بر
اَن نام
نافرمانی
نگذاریم،
قانون اساسی
را تغییر دهیم.
دلیلی که او
برای اینکار
ذکر میکند اینست
که مردم ما
قانون گریزند
و از اَن ممکن
است تعبیر
نادرست کنند!

سازگارا
حق دارد که
نخواهد حتی
نام نافرمانی
مدنی را هم بیاورد،
چرا که میداند
نافرمانی
مدنی، به
معنای عدم
اطاعت از رژیم
از طریق سرپیچی
از اجرای
قوانین
اَنست.

رفراندمی
که از طرفی
بعنوان  راه
کار رسیدن به
اَزادی و تغییر
قانون اساسی
عنوان میشود  و از
طرفی دیگر
تحقق اَن به
زمانیکه همه
اَزادیها
بوجود اَمد
محول میشود و
سرانجام
بعنوان فقط یک
"گفتمان" در میاید،
نظیر بسیاری
از کلی گوئیهائیست
که در جهت
اتحاد و
اتفاق عنوان
شده و هرگز نتوانسته
و نخواسته
است که راه
کاری
نشان دهد.
چرا که
طراحان اَن
جز توان در
انشا نویسی،
توان دیگری
نداشته اند و
نتیجتا سعی
کرده اند که
کلیت جنبش
اَزادی خواهی
را به حد توان
خود تقلیل
دهند. نمونه
بسیار خوبی
از این طرز
برخورد را
اقای باقر
زاده در
منشور ۸۱ خود
نشان داد که
جای پای
اَنرا در متن
رفراندم اخیر
هم میتوان
بخوبی یافت.

نقد این
منشور در
نوشته دیگری
اَمده است (۴) و
جای تکرار
اَن نیست،
منتها شاید
بد نباشد که
فقط به
پاراگراف
ماقبل
اَخرنوشته
توضیحی باقر
زاده در مورد
منشور اشاره
کنم که جان کلام
او را
از زبان
خودش و نه
برداشت های
من
بشنوید.
باقر زاده که
در مقدمه
منشور هدف
اَنرا بسیچ
همه جانبه نیروهای
مستقل از
حکومت به
کارزاری
عمومی ذکر میکند،
میگوید :

" این
سخن را تکرار
میکنم که در
منشور روی
اصول تکیه
شده و از
ارائه راه
کار خودداری
شده است. این
عمل به این دلیل
نیز هست که
اختلاف نظر
روی کارها به
مراتب بیشتر
از اصول است.
ما اگر نتوانیم
روی اصول
توافق کنیم
به طریق اولی
توافق روی این
کارها مشکل
تر خواهد بود.
تلاش ما این
است که
حداکثر وفاق
عمومی را روی
این اصول
فراهم کنیم.
در مرحله
بعدتری می
توان در مورد
راه کارها
سخن گفت و در
اَن مرحله،
افراد و
گروهها می
توانند راه
کارهای
مختلفی را
مطرح کنند و
به بحث عمومی
بگذارند تا
نقد و تنقیح
شود. امیدوارم
با کمک
دوستان، این
پروژه به
آنجام برسد.
در غیر اینصورت
باید طرحی دیگر
انداخت."

ملاحظه
میکنید
منشوری که
قرار بوده
است کارزاری
ایجاد کند به
بیان اصول
مبدل میگردد
و بعد از
سالها بصورت
طرحی دیگر
بنام رفراندم
عنوان میشود.
رفراندمی که
ابتدا قرار
است که قانون
اساسی رژیم
را تغییر دهد
ولی بتدریج
اَنهم چون
منشور باقر
زاده به یک
"گفتمان" تبدیل
میشود.

گفتمان
چیز بسیار
خوبیست. همه
به اَن احتیاج
داریم. همه هم
میتوانند در
اَن شرکت
کنند. مشروط
به اَنکه
بطور روشن و
اَشکار و با
صداقت عنوان
شود و اهداف دیگری
را دنبال
نکند. طرح
رفراندم به
عنوان شیوه
تغییر قانون
اساسی و کسب
قدرت سیاسی و
بعد با چرخشی
کوچک مبدل
ساختن اَن به یک
" گفتمان"، جز
عدم صداقت چیز
دیگری
نیست. از طرف
دیگر هنگامیکه
می بینیم
رفراندم را،
و درست تر بگویم
گفتمان
رفراندم را،
بعنوان بدیل
مبارزاتی،
جانشین
نافرمانی
مدنی میکنند،
دیگر یقین میکنیم
که هدف تنها
کنترل نارضایتیها
در چارچوب
قوانین
موجود رژیم
اسلامی است. چیزی
که سازگارا
به روشنی بیان
کرده است و
باقر زاده ها
هم با اَن
موافق هستند.

بر
اساس نظرات این
"دوستان"،  بعد از ۲۶
سال بجای
اَنکه تامل
کنیم و دریابیم
چگونه خیزش
ها و
اعتراضات
مقطعی را که
با تمام ضعف
خود رژیم
اسلامی را
متزلزل نگاه
داشته است،  به
جنبش اَزادی
خواهی تبدیل
کنیم، باید
در راه ایجاد
جنبشی تلاش
کنیم که پیامش
اینست که
اَسوده بنشینید،
"گفتمان" رفراندم
تمام مسائل
را حل خواهد
کرد.

و
هزاران اَفرین
بر همه
"روشنفکران"
و "فرهیختگانی"
که تحت تاثیر
این ضد منطق
ها، به مضحکه یاران
" امام" خمینی
پا داده اند.
نام همه شما
بعنوان کسانیکه
"متحول
شدگان" یک سیستم
واپس گرا هر
بار که
خواستند،
اَنها را بهر
چه که خواستند
واداشتند،
در تاریخ  ثبت
خواهد شد.

چه باید
کرد؟

در
نوشته دیگری
تحت عنوان "
برای سرنگونی
رژیم اسلامی
چه باید
کرد؟" (۵) سیمائی
کلی از این
خواست حیاتی
و پیچیده
ارائه شده
است و
نافرمانی
مدنی بعنوان
استراتژی
مبارزات
اَزادی
خواهانه
مورد بحث
قرار گرفته است.
همچنانکه در
مقدمه این
نوشته اَمده
است، سرشت
مبارزات در ایران
به نحویست که
شرکت دراََن
منحصر به
احزاب سیاسی
طالب قدرت نمی
شود و مشارکت
همه اقشار و
افرادی را که
توقف نقض
حقوق بشر را
جز در برچیدن
بساط رژیم
اسلامی نمی
دادند، در بر
میگیرد. و از اینروست
که ما معتقدیم،
این امر،
برخورد فعال
گروه های
حقوق بشر و
همچنین
اقشار و لایه
های روشنفکری
و نظایر اَن
را هم سخت طلب
میکند. از اینروست
که ما
در گروه
"مهر" مصمم ایم
که این راه را
بشناسیم. از
محققینی چون
پروفسور
شارپ خواهیم
اَموخت،
اَموخته ها
را با دیگران
در میان خواهیم
گذاشت و امیدواریم
که با مشارکت
در ایجاد یک
جنبش اَگاه
سرپیچی مدنی (۶)،
نقشی در
سرنگونی
دشمنان
اَزادی ایفا
کنیم.
در نوشته دیگری
سعی خواهم
کرد تا
برخورد مشخص
تری در این زمینه،
در شرایطی که
رفراندم ایجاد
کرده است
ارائه دهم.

در پایان
برای اینکه
طرح شعار این
رفراندم
کذائی ما را
از مسائل اصلی
غافل
نکند،مایلم
که توجه
خوانندگان این
نوشته را به
نمایشاتی که
تحت عنوان
انتخابات ریاست
جمهوری در
راه است جلب
کنم. قبل از اینکه
بازی دیگری
از جائی دیگر
اَغاز شود،
باید تحریم این
نمایشات را
با گستردگی
هر چه تمام تر
تبلیغ کرد. این
تحریم در حکم
نه گفتن به رژیم
اسلامی است و
لذا در حکم
رفراندمی
است برای نفی
موجودیت رژیم
و نمایش دادن
این واقعیت
به مردم دنیا
که مردم ما
خواهان این سیستم
نیستند. رژیم
اسلامی هرگز
خود را به رای
مردم نخواهد
گذاشت. باید
از نمایشاتی
که رژیم بر پا
میکند
استفاده کرد
و اَنرا به ضد
خود مبدل
ساخت.

یکی از
بزرگترین
معضلات و
موانعی که
تلاشهای
اَزادی
خواهانه در ایران
با اَن مواجه
بوده است،
کمک دولتهای
غربی به رژیم
و مشروعیت
بخشی به اَن
بوده است.
برداشتن این
موضع در درجه
اول بعهده ایرانیان
برون مرز هست. اینکار
که محتاج تشکیل
بلوک های سیاسی
در کشورهای
مختلف است باید
سعی خود را بر
تحریم رژیم
اسلامی
بگذارد. این
تحریم باید
اَنچنان از
طرف ایرانیان
تعریف شود که
تنها رژیم
اسلامی و
موسسات
وابسته به
اَن را هدف
قرار دهد و
فشار روی
مردم ایران
را به حداقل
برساند.

بنابراین
تحریم رژیم
اسلامی
بعنوان
استراتژی این
مقطع از
مبارزات،
همراه با
تاکتیک تحریم
انتخابات رئیس
جمهوری و نمایش
اَن بعنوان
"نه گفتن"  به رژیم
اسلامی میتواند
محور مناسبی
برای
مبارزان
درون و برون
مرز ایران
باشد.

در
پروسه
تلاش برای
تحریم رژیم
اسلامی و تحریم
انتخابات و
تبلیغ اَن،
جایگاه
"متحول"
شدگان سیستم
اسلامی نیز
روشن خواهد
شد.  در
نوشته دیگری
به این امر
خواهم
پرداخت.

۲۸
دسامبر ۲۰۰۴

MEHR

P.O. Box 2037

P.V.P., CA 90274،
USA

Tel: (310) 377-4590 ؛Fax: (310) 377-3103

E-mail: [email-masked]

URL: http://mehr.org

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منابع:

۱-
رفراندم
اصلاح
طلبان
حکومتی برای
گدائی کردن
تغییر قانون
اساسی و دست
افشانی "اپوزیسیون"
رژیم اسلامی
برای آن

http://mehr.org/Referendum2.mht

۲-  جدائی
دین از دولت،
بیانیه حقوق
بشر،
دموکراسی و
رفراندم

http://mehr.org/Referendum2.mht

۳- شیوه
های نافرمانی
مدنی – جین
شارپ

http://65.109.42.80/organizations/org/198_methods-1.pdf

۴-
منشور خود را
دوباره و اینبار
حول راه
کارهای مشخص
بنویسید

http://mehr.org/manshure_critique.pdf

۵-  برای
سرنگونی رژیم
اسلامی چه باید
کرد؟

http://mehr.org/What_is_to_be_done_1.pdf

۶- منابع
مربوط به
نافرمانی
مدنی و
مبارزات
بدور از
خشونت

http://mehr.org/index_nv.htm